Baza wiedzy

Ustawa przewiduje cztery tryby restrukturyzacji: postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe oraz postępowanie sanacyjne. Wszystkie prowadzą do zawarcia układu z wierzycielami, natomiast sanacja dodatkowo pozwala na podejmowanie działań naprawczych i usuwanie przyczyn niewypłacalności.

Podstawowym celem jest umożliwienie dłużnikowi uniknięcia upadłości poprzez restrukturyzację jego zobowiązań. Służy temu zawarcie układu z wierzycielami, a w razie potrzeby również przeprowadzenie działań sanacyjnych. Kluczowe znaczenie ma jednoczesna ochrona praw wierzycieli i przywrócenie dłużnikowi zdolności do dalszego funkcjonowania.

Podstawowe korzyści to m.in. ochrona majątku właścicieli firmy oraz członków zarządu przed wierzycielami, redukcja zadłużenia, wstrzymanie naliczania odsetek, natychmiastowe wstrzymanie egzekucji (komorniczej, ale także ze strony ZUS i urzędów skarbowych) oraz utrzymanie kluczowych dla funkcjonowania firmy umów.

Restrukturyzacja dotyczy co do zasady przedsiębiorców, ale także m.in. spółek kapitałowych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz niektórych wspólników spółek osobowych ponoszących nieograniczoną odpowiedzialność. Nie stosuje się jej m.in. wobec Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego, banków, domów maklerskich czy funduszy inwestycyjnych.

Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych; domniemywa się to m.in. przy opóźnieniu przekraczającym 3 miesiące. Dłużnik będący osobą prawną jest także niewypłacalny, gdy zobowiązania przekraczają wartość majątku przez okres ponad 24 miesięcy. Zagrożony niewypłacalnością jest ten, którego sytuacja ekonomiczna wskazuje, że w niedługim czasie może stać się niewypłacalny.

Co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznawany jest wniosek restrukturyzacyjny. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy rozpoznanie restrukturyzacji prowadziłoby do znacznego opóźnienia rozpoznania wniosku o upadłość.

Nadzorca co do zasady nadzoruje czynności dłużnika (dłużnik zwykle zachowuje zarząd własny w granicach ustawy i postanowień sądu). Zarządca natomiast przejmuje zarząd nad majątkiem/przedsiębiorstwem dłużnika w zakresie określonym przepisami (typowo w sanacji), wykonując czynności w imieniu dłużnika.

Nadzorca układu wspiera dłużnika w przygotowaniu propozycji układowych, sporządzeniu spisu wierzytelności i przeprowadzeniu zbierania głosów. Weryfikuje dane i dokumenty potrzebne do złożenia wniosku o zatwierdzenie układu oraz sporządza wymagane sprawozdania.

Zgromadzenie wierzycieli zwołuje się w celu głosowania nad układem, a wierzyciele oddają głosy „za” lub „przeciw” propozycjom układowym. Przyjęcie układu wymaga spełnienia ustawowych większości (zależnie od trybu i ewentualnych grup wierzycieli). Przebieg i zasady liczenia głosów wynikają z przepisów prawa restrukturyzacyjnego.

Układ obejmuje sposób restrukturyzacji zobowiązań dłużnika wobec wierzycieli objętych układem (np. odroczenia, raty, redukcje, konwersje). Zakres wierzytelności objętych układem oraz ewentualne wyłączenia zależą od przepisów i konkretnego postępowania.

Sąd może odmówić zatwierdzenia układu m.in. gdy układ jest sprzeczny z prawem lub rażąco narusza słuszne prawa wierzycieli. Odmowa może nastąpić także, gdy z okoliczności wynika, że układ nie będzie wykonany albo procedura jego przyjęcia była wadliwa.

Zawarcie i zatwierdzenie układu wpływa na możliwość prowadzenia egzekucji i zabezpieczeń w zakresie wierzytelności objętych układem — wierzyciele powinni dochodzić zaspokojenia zgodnie z warunkami układu. Szczegóły zależą od rodzaju postępowania i treści układu.

Układ może zostać uchylony m.in. w razie niewykonywania jego postanowień albo gdy wystąpią przesłanki wskazane w ustawie. W określonych przypadkach układ może też wygasnąć. Skutki mogą oznaczać m.in. powrót do dochodzenia roszczeń poza układem i wzrost ryzyka upadłości.

W postępowaniu o zatwierdzenie układu głosy wierzycieli zbiera się co do zasady w trybie obiegowym (bez zgromadzenia), na kartach do głosowania. Nadzorca układu organizuje proces zbierania głosów i weryfikuje ich prawidłowość zgodnie z wymogami ustawy.

Wniosek o zatwierdzenie układu powinien zawierać wymagane dane formalne oraz załączniki przewidziane przepisami, w tym m.in. dokumenty dotyczące propozycji układowych, wyników głosowania oraz spisów wierzytelności. Zakres dokumentów zależy od trybu oraz aktualnych wymogów ustawowych.

Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych; domniemywa się to m.in. przy opóźnieniu przekraczającym 3 miesiące. Upadłość to stan prawny po ogłoszeniu upadłości przez sąd wobec niewypłacalnego dłużnika. „Bankructwo” to określenie potoczne, nie pojęcie prawne.

Postępowanie upadłościowe prowadzi się tak, aby roszczenia wierzycieli zostały zaspokojone w jak najwyższym stopniu, a gdy to racjonalne – aby zachować przedsiębiorstwo dłużnika. Wobec osób fizycznych prowadzi się je również tak, aby umożliwić umorzenie niespłaconych zobowiązań po zakończeniu postępowania (oddłużenie) na zasadach przewidzianych prawem.

Prawo upadłościowe stosuje się m.in. do przedsiębiorców, a także do spółek z o.o., PSA i S.A. nieprowadzących działalności oraz do niektórych wspólników spółek osobowych ponoszących nieograniczoną odpowiedzialność. Nie można ogłosić upadłości m.in. Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego czy publicznych SPZOZ.

Co do zasady obowiązują reguły kolizyjne: przy zbiegu wniosków (restrukturyzacja i upadłość) pierwszeństwo rozpoznania ma wniosek restrukturyzacyjny, chyba że powodowałoby to znaczne opóźnienie rozpoznania wniosku o upadłość. Szczegóły zależą od etapu sprawy i decyzji sądu.

Sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania albo wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów. W praktyce oznacza to, że „zero majątku” może uniemożliwić prowadzenie upadłości (poza szczególnymi sytuacjami).

Co do zasady właściwy jest sąd upadłościowy (sąd rejonowy – wydział gospodarczy) ustalany według reguł jurysdykcji i właściwości miejscowej, m.in. w oparciu o główny ośrodek podstawowej działalności (COMI) dłużnika.

Wniosek o ogłoszenie upadłości może złożyć dłużnik oraz – co do zasady – każdy z jego wierzycieli. Ustawa przewiduje także szczególne uprawnienia dla określonych podmiotów w zależności od formy prawnej dłużnika.

Dla osób, które prowadzą sprawy dłużnika (np. członków zarządu), złożenie wniosku o upadłość bywa obowiązkiem ustawowym. Termin wynika z przepisów (co do zasady liczony od momentu powstania niewypłacalności), a jego naruszenie może rodzić odpowiedzialność.

Niezłożenie wniosku w terminie może skutkować m.in. odpowiedzialnością cywilną, zakazem prowadzenia działalności gospodarczej, a w określonych sytuacjach także odpowiedzialnością na podstawie przepisów szczególnych. Zakres sankcji zależy od roli danej osoby i okoliczności sprawy.

Wniosek powinien spełniać wymogi formalne i zawierać m.in. dane dłużnika, uzasadnienie niewypłacalności oraz informacje wymagane ustawą. W praktyce kluczowe są rzetelne dane o majątku, zobowiązaniach i wierzycielach (zgodnie z listą wymaganych załączników).

Tak – wniosek o ogłoszenie upadłości podlega opłacie sądowej na zasadach określonych przepisami. Dodatkowo w praktyce mogą pojawić się koszty związane z dalszym prowadzeniem postępowania (np. zaliczki, koszty ogłoszeń).

Tak – sąd może zastosować zabezpieczenie majątku dłużnika na czas rozpoznania wniosku (np. ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego, zakazy rozporządzania). Celem jest ochrona majątku przed wyzbyciem i zapewnienie sprawnego przebiegu postępowania.

Syndykiem może zostać osoba spełniająca ustawowe warunki (w praktyce najczęściej licencjonowany doradca restrukturyzacyjny), wyznaczana przez sąd. Ustawa przewiduje też ograniczenia – niektóre osoby nie mogą pełnić tej funkcji w konkretnym postępowaniu (np. z powodu konfliktu interesów).

W zgłoszeniu wierzytelności podaje się m.in. dane wierzyciela, wysokość i podstawę wierzytelności, termin jej wymagalności oraz informacje o zabezpieczeniach (jeśli istnieją). Zgłoszenie powinno odpowiadać wymogom formalnym, aby syndyk mógł je zweryfikować i ująć na liście wierzytelności.

Należności dzieli się na ustawowe kategorie zaspokojenia (kolejność wypłat z masy upadłości). Wysokość zaspokojenia wierzycieli zależy od środków w masie oraz od tego, do której kategorii dana wierzytelność należy, a także od ewentualnych zabezpieczeń rzeczowych (np. hipoteka).